ÖĞRENCİ GÖZÜ İLE "SİYASİ PARTİLERİN TARİHÇESİ"
Beyza Aksoy

Beyza Aksoy

ÖĞRENCİ GÖZÜ İLE

ÖĞRENCİ GÖZÜ İLE "SİYASİ PARTİLERİN TARİHÇESİ"

20 Haziran 2021 - 14:27

Değerli okurlarım;
      Geçen haftadaki yazımda belirttiğim gibi bu yazımda sizlere siyasi partiler hakkında öğrendiklerimi anlatacağım. Parti kelimesi Latince “pars”, Fransızca olarak ise “partei” kelimelerinin karşılığı olarak dilimize geçmiştir. Arapça olarak ise “fırka” kelimesi ile  dilimize girmiş hatta Cumhuriyet Halk Partisi kuruluşundan 1935 yılına kadar “Cumhuriyet Halk Fırkası” olarak anılmıştır. Bununla beraber siyasi partilerin tanımı; belli bir politika doğrultusunda kurulan, halkın desteğini olan ve devlet iktidarına geçmek için kurulan örgütlerdir.
      Siyasi partilerin tarihsel gelişimine bakıldığında ise Eski Yunan ve Roma’da oluştuğu görülse de bu oluşumlar günümüz modern siyasi partiler gibi değillerdi. Küçük grupların tartışmalarından meydana geliyordu. Günümüz siyasi partilerin ilk örnekleri 19.yüzyılda Amerika Birleşik Devletlerinde ve İngiltere’de görülmüştür. İlk olarak 17. Yüzyılda İngiltere’de kralın yetkilerini sınırlandırmak için girişilen tartışmalar sonucunda kralın yandaşları ve kralın karşıtları olarak iki zıt grup meydana geldi. Daha sonra bu gruplar ”Troy” yani muhafazakarlar,”Whig” yani liberaller adında örgütlere dönüştüler. İngiltere’de kurulun ilk modern parti ise “ Ulusal Liberal Federasyonudur”. Amerika Birleşik Devletlerindeki siyasi partiler yolculuğu ise ilk olarak 1877 yılında oluşmaya başlamıştır. Anayasa kongresinde oluşan görüş ayrılıklarının zaman içinde derinleşmesi ile iki zıt görüş çarpışmaya başlamıştır. Bu iki zıt görüşün oluşmasına neden olan konu ise İngiltere’den bağımsızlık kazanan Amerika’nın yönetiminin merkezi yönetimle mi yoksa adem-i merkeziyetçi bir yönetimle mi daha iyi olacağı tartışmalarıydı. Kazanan adem-i merkeziyetçiler oldu. Amerika Birleşik Devletlerinde kurulan ilk siyasi parti ise 1795-1800 yılları arasında kurulan “ Cumhuriyetçi Partidir.”
      Amerika Birleşik Devletlerinde ve İngiltere’de oluşum bu yöndeyken Avrupa’ya baktığımızda siyasi partiler parlamento dışı kuruldu. Burada parlamento dışı partilerin tanımını yapmadan geçmemeliyiz. Parlamento dışı partiler; sendikalar, fikir kulüpler gibi grupların gelişip bir parti haline dönüşmesiyle meydana gelir. Avrupa’da merkezi krallık sistemi bütün gücünü koruması nedeniyle siyasi partiler parlamento dışı oluştu. Tabii siyasi partilerin kuruluşunda Fransız İhtilali’nin etkisini de unutmamalıyız. Fransız İhtilali ile kralın tanrısal gücü yeryüzüne inmiş, halk millet egemenliği düşüncesinin kabulü ile bu düşünceyi bütün varlığı ile korumaya çalışmıştır. Buradan görülüyor ki siyasi partilerin oluşumu ile demokrasi de gelişmiş ve günümüz demokrasi anlayışı oluşmaya başlamıştır.
      Değerli okurlarım; bu makalemde sizlere Türk siyasal hayatında partilerin oluşumu hakkında da bilgilerimi aktarmak istiyordum. Ancak bu makalede bu konuyu anlatırsam konu çok uzayacağı için bir sonraki makalemde sizlere sunmayı karar verdim.
Türk siyasal hayatında siyasi partiler makalemde görüşmek dileği ile…
SAYGILARIMLA…